04 Tháng 11, 2023
Bối cảnh
Abdul Nacer Benbrika, mang hai quốc tịch An-giê-ri và Úc, bị bắt vào năm 2005 với tội danh trở trành thành viên của tổ chức khủng bố và điều hành, tham gia vào các hoạt động khủng bố với mục tiêu đánh bom tại một loạt các địa điểm nổi tiếng tại Sydney và Melbourne.
Benbrika sau đó bị Tòa án Tối cao bang Victoria (Melbourne) tuyên phạt mức án 15 năm tù giam và mãn hạn tù vào ngày 5 tháng 11 năm 2020.
Không lâu sau đó, vào ngày 20 tháng 11 năm 2020, Bộ trưởng Bộ Nội Vụ Úc (tiền thân là Bộ Di Trú) khi đó là Peter Dutton đã áp dụng khoản 1, điều 36D của Luật Quốc Tịch Úc 2007 (luật liên bang) để tước quốc tịch Úc của Benbrika.
Trước hành động trên, các luật sư của Benbrika đã làm thủ tục khiếu nại quyết định tước quốc tịch với Tòa án Liên bang Úc với lập luận rằng khoản 1, điều 36D của Luật Quốc Tịch Úc 2007 là một điều khoản không hợp lệ/vi hiến vì chúng trao cho Bộ trưởng Bộ Nội Vụ Úc, vốn thuộc nhánh hành pháp (chính phủ), một quyền lực thuộc về nhánh tư pháp (tòa án) để thi hành quyết định trên.
Vì tính chất nghiêm trọng của sự việc, vụ khiếu nại này được đưa lên Tòa án Tối Cao Úc (cơ quan cao nhất thuộc hệ thống tư pháp Úc) trực tiếp xem xét và tới ngày 1 tháng 11 năm 2023, 6 trên 7 thẩm phán tối cao đã ra phán quyết đồng ý với lập luận của các luật sư bào chữa cho Benbrika đồng thời tuyên bố quyết định tước quốc tịch Úc của Bộ trưởng Peter Dutton vào ngày 20 tháng 11 năm 2020 cũng như chính khoản 1, điều 36D của Luật Quốc Tịch Úc 2007 là không hợp lệ.
Với phán quyết này, Benbrika lập tức được khôi phục quốc tịch Úc mặc cho các mối lo về nguy cơ an ninh quốc gia vốn vẫn luôn tồn tại chừng nào người đàn ông này còn hiện diện trên đất Úc.
Khoản 1, điều 36D của Luật Quốc Tịch Úc 2007 nói gì?
36D Xác định chấm dứt quốc tịch đối với một số tiền án nhất định
Đình chỉ quốc tịch theo quyết định của Bộ trưởng (bộ Nội Vụ)
(1) Bộ trưởng có thể xác định bằng văn bản rằng một người không còn là công dân Úc nếu:
(a) người đó đã bị kết án về một hoặc nhiều tội danh được quy định tại khoản (5) (trong đó có tội danh khủng bố); và
(b) người này, đối với việc bị kết án trên, bị tuyên án phạt tù ít nhất 3 năm hoặc tổng thời gian chấp hành phạt tù là ít nhất 3 năm; và
(c) Bộ trưởng sau khi xem xét nhận thấy rằng hành vi của người bị kết án này cho thấy rằng người đó đã từ chối lòng trung thành của họ với nước Úc; và
(d) Bộ trưởng đồng thời nhận thấy rằng việc người này tiếp tục giữ quốc tịch Úc sẽ trái với lợi ích cộng đồng (public interest).
Áp dụng đối với Benbrika
Nếu chỉ nhìn sơ qua thì có thể thấy rằng trường hợp của Abdul Benbrika hoàn toàn phù hợp với khoản 1 điều 36D. Người này đã bị kết án khủng bố, bị tuyên phạt nhiều hơn 3 năm và sẽ càng phù hợp hơn khi lập luận rằng việc âm mưu khủng bố có thể khiến cho 30,000 người thiệt mạng sẽ đi ngược lại với lợi ích cộng đồng và lòng trung thành với quốc gia như lời thề danh dự mà tất cả các công dân Úc đều phải thực hiện trước khi được trao quốc tịch Úc.
Với những lý do trên, Bộ trưởng Bộ Nội Vụ Úc không thể không áp dụng điều luật này để loại bỏ đi một mối nguy khủng bố.
Với sự độc lập tư pháp tại Úc, sự việc không đơn giản như vậy
Xã hội Úc được lãnh đạo và quản lý dựa theo nguyên tắc “tam quyền phân lập”, chia theo 3 nhánh quyền lực độc lập: Lập pháp, Hành pháp và Tư pháp.
“Tam quyền phân lập” có thể được hiểu là ba nhánh quyền lực này có vị trí ngang nhau và mỗi nhánh đều có các chức năng nhiệm vụ của riêng mình, tuyêt đối không trùng lặp với các nhánh khác.
Lập pháp đứng đầu là Quốc hội liên bang và mỗi tiểu bang, có chức năng chính là tạo ra và sửa đổi các điều luật.
Hành pháp đứng đầu là Chính phủ liên bang và mỗi tiểu bang, có chức năng chính là đưa các điều luật vào việc quản lý trực tiếp mọi mặt của đời sống xã hội.
Tư pháp, đại diện là hệ thống tòa án các cấp, có chức năng diễn giải luật và đảm bảo tính công bằng và đúng đắn trong việc áp dụng luật của nhánh Hành pháp.
Khoản 1, Điều 36D của Luật Quốc Tịch Úc 2007 không may đã phạm phải nguyên tắc trên
Trong phán quyết ngày 1 tháng 11 năm 2023 của Tòa án Tối Cao Úc, các thẩm phán đã xác định rằng Khoản 1, Điều 36D trao cho Bộ trưởng Bộ Nội Vụ Úc (thuộc chính phú Úc và nhánh quyền lực Hành pháp) một quyền lực có khả năng định mức án và trừng phạt các tội danh hình sự.
Việc tước quốc tịch của một phạm nhân bị kết án được tòa án coi như là một hình phạt mà người phạm nhân đó phải chịu trước hành vi anh ta gây ra, bên cạnh hình phạt tù đã được tuyên.
Trong khi đó, việc định mức án và tuyên án cho một người phạm tội hình sự vốn thuộc về quyền lực của tòa án, tức nhánh quyền lực Tư pháp.
Việc Bộ trưởng Bộ Nội Vụ Úc ra quyết định tước quốc tịch của một người bị kết án vô hình chung đã làm thay chức năng của tòa án trong việc đưa ra các quyết định trừng phạt.
Với lý do này, nhánh Hành pháp đã vi phạm quy tắc “tam quyền phân lập” và việc này là trái với Hiến pháp Úc. Chương III của Hiến pháp Úc ghi rõ: việc trừng phạt tội phạm là chức năng đặc quyền của nhánh quyền lực Tư pháp (tòa án).
Vì vậy, Khoản 1, Điều 36D được coi là không hợp lệ (invalid) và tất cả các quyết định của Bộ trưởng Bộ Nội Vụ Úc dựa theo điều luật này đều bị xóa bỏ.
Tại sao điều luật này vẫn nằm trong Luật Quốc Tịch Úc 2007 trong suốt 15 năm từ khi đạo luật này ra đời?
Dù cho tòa án cấp cao nhất của Úc tuyên bố một điều luật bất kì là không hợp lệ (invalid), hay còn gọi là vi hiến (trái với Hiến Pháp – unconstitutional), việc sửa đổi luật lại không nằm trong chức năng của tòa án (nhánh Tư Pháp) mà thực chất thuộc về chức năng của Quốc hội (nhánh Lập pháp), cụ thể là Quốc hội liên bang. Vì vậy, tòa án Úc không có khả năng xóa bỏ hay thay đổi bất kì một từ ngữ nào trong các điều luật nói chung và Luật Quốc Tịch Úc 2007 nói riêng.
Tuy nhiên, với những phán quyết của tòa án mà cho rằng một điều luật là không hợp lệ, các cá nhân và tổ chức chịu sự ảnh hưởng của luật pháp Úc có thể yên tâm rằng những điều luật không hợp lệ đó sẽ gần như vĩnh viễn không còn khả năng sử dụng, ít nhất là với những trường hợp tương tự như trường hợp của Benbrika lần này. Việc này được gọi là “án lệ” mà có thể nhiều người đã từng nghe tới.
Ít nhất chúng ta có thể mong đợi rằng trong tương lai Quốc hội liên bang Úc sẽ tiếp tục sửa đổi và hoàn thiện Luật Quốc Tịch Úc 2007 sau sự việc này.
Lời kết
Tòa án Úc, các chức năng tư pháp và đội ngũ luật sư, trạng sư tại Úc thuộc về nhánh tư pháp là một trong ba nhánh quyền lực độc lập tại Úc.
Các nhánh quyền lực này đều có những chức năng, nhiệm vụ riêng biệt mà các nhánh quyền lực còn lại tuyệt đối không thể xâm phạm.
Điều này vô cùng quan trọng tới sự ổn định của xã hội cũng như hệ thống pháp luật tại Úc tới mức không thể bị xem nhẹ vì bất kì lý do gì, kể cả khi đối mặt với một mối nguy đặc biệt nghiêm trọng liên quan tới an ninh quốc gia.
Vì vậy, các cá nhân, tập thể chịu sự điều chính của pháp luật Úc luôn có cơ sở để cảm thấy yên tâm và đặt niềm tin rằng mình luôn được đối xử bình đẳng và được bảo vệ tuyệt đối bởi luật pháp trước những yếu tố chính trị xã hội bên ngoài.
Xem đầy đủ toàn bộ 71 trang phán quyết của Tòa án Tối cao Úc về sự việc này tại đây.
*Miễn trừ pháp lý: tất cả những nội dung trong bài viết này chỉ mang tính tham khảo và không được coi là lời tư vấn pháp lý cũng như không tạo ra quan hệ giữa luật sư và khách hàng. Chúng tôi không chịu trách nhiệm pháp lý cho việc những nội dung trong bài viết này được trình bày và những hậu quả kèm theo. Chúng tôi luôn cố gắng cung cấp thông tin một cách chính xác nhất, tuy nhiên xin vui lòng hiểu rằng các quy định và điều luật luôn được thay đổi thường xuyên. Chúng tôi không chịu trách nhiệm cho bất kì sai sót nào về thông tin và nội dung của bài viết này và những tổn thất, hậu quả kèm theo từ việc dựa theo những thông tin, nội dung đó, hoặc hậu quả vì bất kì lý do nào khác có liên quan tới bài viết này.